مقدمه:
۱. بیان مسأله: شکافهای ساختاری و ضرورت بازتعریف همگرایی
جهان اسلام در بستر تحولات سده پانزدهم هجری، در حساسترین و سرنوشتسازترین پیچ تاریخی خود قرار گرفته است. از یک سو، بیداری اسلامی، گسترش خط مقاومت و افول هژمونی غرب، نویدبخش شکلگیری قطب قدرت جدیدی در نظم بینالملل است؛ از سوی دیگر، توطئههای پیچیده استعمار فرانو در قالب فعالسازی گسلهای هویتی، قومی، مذهبی، زبانی و ژئوپلیتیکی، پیکره واحد امت اسلامی را هدف قرار داده است.مسأله بنیادین این است که چگونه میتوان مفهوم «وحدت اسلامی» را از یک توصیه صرفاً اخلاقی یا تاکتیک مقطعی سیاسی، به یک «دکترین راهبردی»، «نظریه امنیتی-تمدنی» و «الگوی زیست جمعی» ارتقا داد؟
پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران به مناسبت هفته وحدت، دقیقاً با انگشت نهادن بر همین نقطه کانونی، به بازتعریف نسبت میان دیپلماسی قرآنی، عزت اسلامی و مرزبندی بنیادین با جبهه کفر و استکبار میپردازد.
۲. ضرورت بحث: عبور از وحدت نمادین به وحدت نهادی و تمدنی
رویکردهای سطحی و متوقف در لایههای تبلیغاتی، دیگر توان پاسخگویی به چالشهای بنیادین جهان اسلام را ندارند. استکبار جهانی با اتکا به امپراتوری رسانهای و اتاقهای فکر صهیونیستی، به سمت «مهندسی تفرقه مرکب» حرکت کرده است؛ بدین معنا که اختلافات مذهبی را به اختلافات نژادی، اقتصادی و ارضی پیوند میزند تا مانع از همگرایی ظرفیتهای جهان اسلام شود.در چنین شرایطی، تبیین دقیق بیانات و پیامهای راهبردی رهبری امت اسلامی، ضرورت حیاتی دارد؛ چرا که این بیانات نه صرفاً یک تحلیل سیاسی، بلکه یک نقشه راه عملیاتی مبتنی بر جهانبینی توحیدی و فقه سیاسی اسلام ناب محمدی (صلّی الله علیه و آله و سلّم) است که مسیر خروج از رخوت، وابستگی و پراکندگی را ترسیم میکند.
۳. هدف از نگارش مقاله: کشف هندسه مفهومی و ارائه راهکارهای عملیاتی
هدف این جستار تفصیلی، واکاوی موشکافانه پیام راهبردی مقام معظم رهبری به مناسبت هفته وحدت و دستیابی به گزارههای ذیل است:* استخراج منظومه فکری و مبانی هستیشناختی و جامعهشناختی وحدت از منظر اسلام ناب؛
* بازخوانی تاریخی و تبارشناسی ایده هفته وحدت از دوران مبارزات نهضت اسلامی علیه رژیم پهلوی (ایرانشهر ۱۳۵۶ش) تا تأسیس ساختارهای نظام اسلامی؛
* کالبدشکافی راهبردهای سهگانه «نفی تنازع»، «دفاع مشترک در برابر کفر» و «همافزایی تمدنی در ساحتهای علم، اقتصاد و امنیت»؛
* آسیبشناسی روانشناختی و جامعهشناختی جریانهای واگرای درون جهان اسلام و خنثیسازی راهبرد موازنهسازی استکبار؛
* ارائه سازوکارهای نهادی و سیاستهای اجرایی در سطح نخبگان، دولتها و ملتهای مسلمان جهت تحقق عینی تمدن نوین اسلامی.
در بخش اول مقاله، متن کامل پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت هفته وحدت میآید و سپس در بخش دوم، به تحلیل راهبردی این پیام حکیمانه راهگشا خواهیم پرداخت.
بخش اول: متن پیام امام سیدمجتبی خامنهای به مناسبت هفته وحدت
بسم الله الرّحمن الرّحیممُحمّدٌ رَسولُ الله وَالّذینَ مَعَهُ اَشِّداءُ عَلی الکُفّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُم
ایّام ولادت وجود مبارک نیّر اعظم، اشرف خلائق، سراج منیر، برگزیدهی خداوند، شهر علم، حضرت رحمةٌللعالمین، رسول مکرّم اسلام صلّیالله علیه وآله وسلّم و فرزند پاک و پاکنهادش، حجّت بالغهی الهیّه، حضرت امام جعفر صادق صلواتالله وسلامهعلیه را به ملّت شریف ایران و امّت بزرگ اسلام تبریک میگویم.
از آن وقتیکه خورشید وجود حضرت ختمیمرتبت در مکّهی مکرّمه طلوع نمود، چشمانداز سعادت بشر که رَهین کمال بندگی و اطاعت از حضرت حق جلّ و علا است، درخشش دیگری یافت؛ ارواح انبیاء و ملائکهی الهی و قدسیان، غرق در سرور گشته و شیاطین انس و جن، انگشت خشم و حسرت و غم گَزیدند. زیرا برترین خلق خداوند در همهی عوالم بیشمار خلقت، پا به عرصهی خاکی میگذاشت و بهزودی با خلعت نبوّت و خاتمیّت و با در دست داشتن قرآن عظیم و مأموریت هدایت همهجانبهی انسان میرفت تا حرکت کاروان عظیم بشریّت را بهسوی عبودیّت و تکامل الی الله رقم زند. زندگی آن حضرت و اوصیاء معصومین ایشان تماماً درس هدایت و بندگی، درس معرفت و محبّت، درس عقیده و جهاد، درس زندگی و اخلاق حسنهی فردی و اجتماعی، درس امانت و صداقت، درس عزّت و کرامت، درس علم و عمل، درس رحمت و قاطعیت، درس قسط و عدالت، و درس وحدت و برادری است. این درسها هرچه بهتر فراگرفته و به آن عمل شود، رسیدن به قلّههای سعادت و نیکبختی برای ابناء بشر میسّرتر میگردد. ما معتقدیم روح مطهّر پیامبر رحمت و همچنین ارواح طیّبهی اوصیاء و حجج طاهرین صلواتالله و سلامه علیه و علیهم اجمعین همواره مراقب و هدایتگر و مهربان بر احوال مسلمانان و جامعهی اسلامی هستند. آنگاه که خطایی از فرزندان این پدر مهربان و بزرگوار سر زند، خاطر ایشان رنجیده میشود و هرگاه که مسلمین به درسها و دستورات ایشان عمل نمایند، قلب مبارکشان مسرور میگردد.
اینک اسلام و اهل آن بعد از گذر از دورانهای سخت و پر تلاطم و طی کردن فراز و نشیبهای متعدّد از صدر اوّل تاکنون به مرحلهای سرنوشتساز و تعیین کننده رسیده است. امروز مسلمین نقشی بسیار مؤثّر و تاریخساز را میتوانند ایفاء کنند. امروز روزی است که چشمانداز غلبهی نهایی حق بر باطل، و اسلام بر کفر بهمراتب بیش از همهی ادوار گذشته به عینیّت نزدیک شده است.
شرط اوّل این مهم، اتّحاد کلمهی مسلمین است. وحدت مسلمین در مقابل کفر جهانی، راهبردی قرآنی و آموزهای اصیل از اسلام ناب محمّدی صلواتالله و سلامه علیه و آله است و نه یک مسئلهی سطحی و گذرا. مقصود از وحدت آن است که در سطح عمومیِ جوامع اسلامی، نقاط مشترک بین همگان، محور وَ اصل قرار گیرد. البته سعی میشود تا به پشتوانهی استدلال و در عین رعایت همهی شئونِ برادری و همراهی و به همانگونه که از آموزههای قرآنی برمیآید، در کمال صلح و صفا نقاط افتراق، تبدیل به نقاط مشترک گردد.
آنچه مسلّم است آحاد مسلمین در جوامع اسلامی باید در مواجهه با کفر جهانی، اصل قرآنیِ «اَشِدّاءُ عَلی الکُفّار، رُحَماءُ بَیْنَهُم» را محور فکر و بیان و عمل خود قرار دهند و اینگونه است که وحدت و اتّحاد اسلامی به دست میآید. هرگاه هر یک از دو بخش این پیام آسمانی، از مرحلهی عمل مسلمین دور شود، آنان هم از آن جایگاه عزّتی که به حق در مدینةالاسلام واجد آن شده بودند دور خواهند گشت، و این قاعدهای است که تخلّف ندارد.
این قاعده یکی از اصول و پیامهای اساسی انقلاب اسلامی است. زمان برگزاری اوّلین هفتهی وحدت به اسفند 1356 هجری شمسی و دوران مبارزه با دستگاه ستم پهلوی برمیگردد؛ آنگاه که رهبر عظیمالشّأن شهید اعلیالله مقامهالشّریف در دوران تبعید خود در ایرانشهر، این فکر را مطرح نموده و شیعه و سنّی از آن استقبال بهعمل آوردند. بهزودی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهتدبیر بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی قدّسسرّهالشّریف، «هفتهی وحدت» رسمیّت یافت. به لطف حضرت باریتعالی، مسئلهی وحدت بین آحاد ملّت مسلمان، نمونهای موفّق در میان ملّت ایران دارد و دسیسههای دشمنان تأثیر زیادی در جهت مخدوش کردن آن نداشته است.
ولی مسلّماً بدخواهان همیشه در کمین این نعمت بزرگ هستند. آنچه آنان را امیدوار میسازد، برجستهسازی اختلافات است. اختلافات عقیدتی و مذهبی گرچه یک وجه مهم از مقصود دشمن اسلام بشمار میرود و او به استفاده از آن بسیار دل بسته است؛ ولی به آن بسنده نخواهد کرد و تلاش دارد تا انواع تفاوتهای نژادی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، و جغرافیایی را به بهانههایی برای ایجاد اختلاف بین مردم مسلمان در ایران و در هر کشور اسلامی دیگری تبدیل نماید تا از این منظر، پاره پاره شدن امّت اسلام و تحلیل رفتن قوای آن را به نظاره نشسته و در فرصت مناسب سلطهی خود را بر آنان اِعمال نماید. دستور قرآن کریم در این موارد در آیهی کریمهی «وَ لا تَنازَعوا فَتَفْشَلوا و تَذْهَبَ ریحُکُم» ذکر شده است. بنابراین هر فردی در هر جایگاهی، هر کاری که به تفرقه بین مسلمانان بینجامد را صورت دهد و در جامعهی مسلمین تنازع ایجاد کند، دانسته یا نادانسته و خواسته یا ناخواسته، مقصود دشمنان اسلام را سامان داده است. و چگونه در این روزگار کسی میتواند چنین عملی را به جهل و غفلت خود نسبت دهد در حالیکه اینک طواغیت عالَم و در رأس آنان امریکای جنایتکار نقابهای فریبنده و پوشالین را از چهرهی کریه اهداف استعماری و نقشههای استکباری و سلطهجویانهی خود کنار زده و دستکشهای مخملین فریبگر را در آورده و چنگال خونآلود خود را به همهی دنیا نشان دادهاند؟
اکنون وقت آن است که مسلمانان به فکر فرو روند و حوادث را دقیقتر بنگرند. آیا اگر مسلمین یدِ واحدهای میبودند که مشت خود را با استحکام میفشرد، ملّت فلسطین اینگونه بیپناه، مورد ظلم و جنایت اشغالگران قرار میگرفت؟ و آیا اگر ملّتها و دولتهای ساکن در حاشیهی خلیج فارس اتّحاد خود را در زیر عَلَم اسلام برقرار میساختند، رجّالههای بیهویّت و فاسد جرأت پیدا میکردند تا از هزاران کیلومتر دورتر به سرزمینها و داراییهای ایشان طمع ورزند؟
توصیهی مؤکّد و مکرّر اینجانب به حکّام کشورهای اسلامی خصوصاً کشورهای منطقه غرب آسیا و حاشیه خلیج فارس این است که دشمن واقعی خود را بشناسید و نقشهاش را دریافته، با آن مقابله نمایید. علاج مشکلات امّت اسلامی، اتّحاد کلمه، دوستی و تعاون در مسیر خیر و نیکی است. حاکمان جنایتکار امریکا و نظام جعلی صهیونی دشمنان قسم خورده این اتّحاد و دوستی هستند. آنان فقط دشمن جمهوری اسلامی و ملّت ایران و جبههی عظیم مقاومت اسلامی نیستند؛ بلکه با همهی امّت اسلام و از جمله ملّتهای غرب آسیا و شمال افریقا دشمنی دارند و در این امر حتی حکّام این کشورها که بسیاری از ایشان همکار آنان محسوب میشوند، از این امر مستثنی نمیباشند؛ همچنآن که بیاحترامی علنی و بهکار بردن تعابیر زشت نسبت به بعضی از سران کشورهای اسلامی از سوی رؤسای استکبار، در حافظهی نزدیک شما و ما موجود است.
درس مهمّ اتّحاد و عدم تنازع، درس اوّل مکتب اسلام در مورد نوع مواجهه با دشمن و دوست است. امّا درس دوّم آن، دفاع از یکدیگر در مقابل کفر و درس سوّم، انواع همکاریها و همافزاییها در مسائل مختلف زندگی مادّی و معنوی مسلمانان از لحاظ ثروت، امنیّت، علم و پیشرفت است که انتهای این مسیر، وصول به تمدّن نوین اسلامی خواهد بود. بنابراین وحدت بین مسلمین سنگ بنای اصلی برای دستیابی به تمدّن اسلامیِ عزیز و غالب است. این بستهی مفهومی و فکری که آرزوی ما برای عالم اسلام در آن نهفته است، به نوبهی خود تا حدّ قابل قبولی در ایران عزیز، صورتِ تحقّق یافته و باز توصیهی این خادم به آحاد ملّت آن است که به هیچوجه اجازهی بروز هیچ اختلافی را در بین خود ندهند.
در پایان امیدوارم با شفاعتهای رسول مکرّم و عترت طاهرین ایشان صلواتالله و سلامه علیه و علیهم، سایهی پررحمت و برکتِ لطف الهی بر جوامع اسلامی افکنده شود و ایشان روز به روز در سایهی عمل به فرامین الهی پلههای ترقّی و عزّت را هر چه بیشتر از پیش بپیمایند.
والسّلام علیکم و رحمة الله و برکاته
سیدمجتبی حسینی خامنهای
۸/شهریور/۱۴۰۵
۱۷/ربیعالاول/۱۴۴۸
بخش دوم: تحلیل راهبردی پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت هفته وحدت
تبارشناسی تاریخی و ریشههای تکوین گفتمان هفته وحدت
ایده هفته وحدت، ریشه در بینش عمیق فقاهتی و تجارب میدانی رهبران انقلاب اسلامی در دوران خفقان رژیم ستمشاهی دارد.ابتکار تاریخی ایرانشهر (اسفند ۱۳۵۶ش)؛ پیوند میدانی و خنثیسازی دسیسه تفرقه
در اواخر سال ۱۳۵۶ هجری شمسی، زمانی که رژیم پهلوی با هدایت سرویسهای امنیتی بیگانه در پی ایجاد شکاف میان جامعه اهل سنت و تشیع در منطقه سیستان و بلوچستان بود، حضور رهبر شهید انقلاب امام سیدعلی خامنهای (قدس سره) در دوران تبعید در ایرانشهر، نقطه عطفی در تاریخ همگرایی مذهبی رقم زد.ایشان با درک این واقعیت که اختلافافکنی، سلاح راهبردی طاغوت برای مهار انرژی مبارزاتی ملت است، با همراهی علمای بصیر اهل سنت منطقه (بهویژه مولوی قمرالدین و دیگر بزرگان)، پیشنهاد نامگذاری فاصله میان ۱۲ ربیعالاول (روایت اهل سنت از ولادت پیامبر اعظم) تا ۱۷ ربیعالاول (روایت مشهور شیعه) را به عنوان «هفته وحدت» مطرح نمودند.
این حرکت تاریخی نشان داد که وحدت اسلامی:
۱. برآمده از میدان مبارزه با طاغوت است، نه حاصل محافظهکاری و انفعال؛
۲. ریشه در احترام متقابل به باورها و تمرکز بر مقدسات مشترک دارد؛
۳. پیش از پیروزی انقلاب، به عنوان یک راهبرد ضد استعماری آزموده شده و کارآمدی خود را اثبات کرده است.
تثبیت نهادی پس از پیروزی انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، این ایده درخشان توسط حضرت امام خمینی (قدس سره) به عنوان سیاست کلان و راهبردی نظام اسلامی تثبیت شد.انقلاب اسلامی ایران نشان داد که دعوت به اسلام، دعوتی فرامذهبی و ناظر بر احیای عزت عموم مسلمانان در برابر هژمونی شرق و غرب است. تشکیل «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی» و برگزاری پیاپی «کنفرانسهای بینالمللی وحدت اسلامی» امتداد ساختاری همین ابتکار مبارک بود.
مبانی معرفتی و اصول بنیادین وحدت در پیام راهبردی مقام معظم رهبری
۱. اصل قرآنی «أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؛ منشور ابدی هویت اسلامی
یکی از ارکان برجسته پیام، ارجاع به آیه شریفه ۲۹ سوره مبارکه فتح است. این گزاره، نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه «قاعده بنیادین صورتبندی جامعه اسلامی» است:* تلازم لاینفک دو مؤلفه: شدت در برابر کفر و رحمت در میان مؤمنان، دو کفه یک ترازو هستند. هرگاه جامعه اسلامی یکی از این دو بال را رها کند، دچار انحراف ساختاری میشود. جامعهای که در برابر دشمنان متجاوز، منعطف و واداده باشد و در برابر برادران دینی خود، زبان به طعن و تکفیر بگشاید، از الگوی جامعه نبوی خارج شده است.
* معیار تنظیم مناسبات: این قاعده تنظیمکننده روابط خارجی و داخلی دارالاسلام است. سیاست خارجی باید بر پایه نفی سبیل، عزت و ایستادگی باشد و سیاست داخلی و روابط بینالمذاهبی باید بر پایه الفت، مسالمت و همدلی استوار گردد.
| قاعده زرین قرآنی برای وحدت اسلامی | |
| اشداء علی الکفار | رحماء بینهم |
| سد پولادین در برابر دشمن | تراحم و الفت قلبی مؤمنان |
| عدم اعتماد به وعدههای استکبار | عفو، مدارا و همکاری درونتمدنی |
| پاسخ قاطع و بازدارنده | تقدم اشتراکات بر فروعات |
۲. مرزبندی دقیق مفهوم وحدت؛ تمرکز بر مشترکات در عین حفظ هویت مذهبی
* وحدت به معنای نفی مذهب یا دست کشیدن از عقاید حقه نیست: هیچ مذهبی ملزم به دست برداشتن از باورهای کلامی و فقهی خود نیست؛ بلکه مقصود، تکیه بر اصول مسلم و قطعیات مشترک اسلام (توحید، نبوت، قرآن، قبله و ارکان شریعت) به عنوان محور کنش سیاسی-اجتماعی است.
* گفتگوی علمی در فضای استدلال، اخلاق و صفا: اختلافات علمی و کلامی باید در مجامع تخصصی، با زبان استدلال، رعایت ادب اسلامی و دور از توهین و تعصبات کور به بحث گذاشته شود تا بر بستر پژوهش، افقهای تقریب روشنتر گردد.
۳. هشدار پیرامون تنازع و بازخوانی آیه «وَلا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ»
قرآن کریم در سوره مبارکه انفال آیه ۴۶، رابطه علی و معلولی میان «تنازع» و «فشل و فروپاشی شوکت» را تبیین کرده است:* فشل (سستی ساختاری و روانی): تنازع، انگیزه، نشاط و توان مقاومت جامعه را مستهلک میکند.
* ذهاب ریح (از بین رفتن باد پیروزی، اقتدار و هیمنه): «ریح» در این آیه نماد وزش باد نصرت، شوکت و بازدارندگی جامعه اسلامی است. نزاعهای داخلی باعث میشود هیبت و ابهت امت اسلامی در چشم طاغوتهای عالم فرو ریزد و طمع بیگانگان بر سرزمینهای اسلامی برانگیخته شود.
کالبدشکافی راهبردهای سهگانه پیام در مسیر تکوین تمدن اسلامی
در متن پیام، یک «بسته مفهومی و عملیاتی سهمرحلهای» ارائه شده است که هندسه حرکت جهان اسلام از وضعیت فعلی به سوی تمدن نوین اسلامی را شکل میدهد:| مراحل سهگانه تکامل امت اسلامی | ||
| درس اول: سلبی | درس دوم: دفاعی | درس سوم: ایجابی |
| اتحاد و نفی تنازع | دفاع مشترک برابر کفر | همافزایی تمدنی همهجانبه |
| مهار گسلهای درونی | پیمان امنیتی اسلامی | شبکه علمی جهان اسلام |
| جرمانگاری تکفیر | ارتش مشترک اسلامی | بازار مشترک و حذف دلار |
گام اول: اتحاد و عدم تنازع (درس اول مکتب اسلام در مواجهه با دوست و دشمن)
گام دوم: دفاع از یکدیگر در مقابل جبهه کفر (تأسیس سازوکار امنیت دستهجمعی)
دفاع متقابل از مرزهای جغرافیایی، سیاسی و فرهنگی جهان اسلام، دومین درس مکتب نبوی است:* پیوند سرنوشت جوامع اسلامی: تجاوز به یک سرزمین اسلامی (مانند ایران، فلسطین، لبنان، یمن و...) نباید صرفاً مسأله محلی آن کشور تلقی شود؛ بلکه باید به مثابه تجاوز به کل جغرافیای جهان اسلام به شمار آید.
* شکلگیری پیمانهای دفاعی بومی: ضرورت ایجاد یک سازمان دفاعی مشترک میان کشورهای اسلامی بدون دخالت بیگانگان، پاسخی به تجاوزگری رژیم صهیونیستی و ائتلافهای غربی است.
گام سوم: همافزایی و اشتراک مساعی تمدنی در ابعاد علم، ثروت، امنیت و پیشرفت
نقطه اوج و غایت تمدنی وحدت اسلامی، فراتر رفتن از دفاع صرف و ورود به عرصه ساخت تمدن نوین است:* دیپلماسی علم و فناوری: تأسیس شبکههای علمی، تبادل اساتید و دانشجویان و ایجاد پروژههای تحقیقاتی کلان میان دانشگاههای جهان اسلام به منظور شکستن انحصار علمی غرب؛
* اقتصاد سیاسی اسلامی و بازار مشترک: بهرهگیری از ثروتهای سرشار انرژی، ایجاد پیمانهای پولی دوجانبه و چندجانبه جهت حذف دلار از مبادلات، و سرمایهگذاری متقابل در زیرساختهای استراتژیک؛
* امنیت پایدار و استقلال ژئوپلیتیکی: تبدیل منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا به یک منطقه باثبات، خودکفا و عاری از پایگاههای نظامی استکبار.
تحلیل ژئوپلیتیک و آسیبشناسی وضعیت جاری جهان اسلام
۱. مسأله فلسطین؛ شاخصترین سنجه سنجش صدق ادعای وحدت
پیام رهبر معظم انقلاب با طرح یک پرسش راهبردی و وجدانبرانگیز («آیا اگر مسلمین ید واحدهای میبودند... ملت فلسطین اینگونه بیپناه مورد ظلم قرار میگرفت؟»)، مسأله فلسطین را به عنوان معیار عینی ارزیابی کارآمدی امت اسلامی معرفی میکند:* فلسطین، مسأله اول جهان اسلام و خط مقدم رویارویی حق و باطل است.
* انفعال و خیانت برخی سران وابسته، ناشی از گسست از امت و اتکا به طاغوتهای غربی است.
* پیروزی نهایی و آزادی قدس شریف، ثمره قطعی همافزایی نیروهای مقاومت و شکلگیری یکپارچگی عملیاتی جهان اسلام خواهد بود.
۲. منطقه خلیج فارس و طمعورزی بیگانگان
پیام مقام معظم رهبری به صراحت به آسیبپذیری دولتهای حاشیه خلیج فارس در غیاب وحدت منطقهای اشاره دارد:* غارت منابع و تحقیر تاریخی: بیگانگان غربی نه تنها داراییها و منابع انرژی این کشورها را به یغما میبرند، بلکه با بهکاربردن تعابیر توهینآمیز (نظیر «گاو شیرده»)، شأن و کرامت این حاکمان را لگدمال میکنند.
* امنیت وارداتی یک سراب است: امنیت خلیج فارس تنها با همکاری مستقیم کشورهای ساحلی و بر اساس اعتماد متقابل درونمنطقهای تحقق مییابد.
۳. آشکار شدن چهره واقعی استکبار و کنار رفتن نقابها
یکی از نقاط عطف پیام، اشاره به برداشتهشدن دستکشهای مخملین و آشکار شدن چنگالهای خونین آمریکای جنایتکار و صهیونیسم بینالملل است:* دوران فریب افکار عمومی با شعارهای پوچ «حقوق بشر»، «دموکراسی» و «آزادی» به پایان رسیده است.
* جنایات بیپایان در غزه و غرب آسیا، ماهیت وحشی و سلطهجوی تمدن مادی غرب را برای همه ملتها آشکار ساخته و هرگونه عذر و بهانهای را در عدم شناخت دشمن مسلوب کرده است.
| جدول مقایسهای: پارادایمهای مواجهه در جهان اسلام | ||
| مؤلفه تحلیلی | الگوی وادادگی و تفرقه (وابستگی به طاغوت) |
الگوی اصیل وحدت اسلامی (تمدن نوین اسلامی) |
| مبنای هویتی | تعصبات قبیلهای، فرقهگرایی، ناسیونالیسم افراطی | امت واحده قرآنی، اخوت ایمانی، مصلحت اعلای اسلام |
| موضع در برابر کفر | سازشپذیری، عادیسازی روابط با صهیونیسم، تحقیرپذیری | «أشداء علی الکفار»، نفی سبیل، بازدارندگی قاطع |
| موضع در برابر مؤمنان | اتهامزنی، تکفیر، جنگهای نیابتی و فرسایشی | «رحماء بینهم»، عفو، تعاون بر برّ و تقوا، مدارا |
| امنیت منطقهای | دعوت از ارتشهای بیگانه، خریدهای تسلیحاتی بیهدف | سازوکار امنیت بومی دستهجمعی، خودکفایی دفاعی |
| روابط اقتصادی | خامفروشی، وابستگی به چرخه دلار، وارداتمحوری | بازار مشترک اسلامی، پیمانهای پولی، همافزایی صنعتی |
| فرجام راهبردی | فشل ساختاری، از بین رفتن شوکت و هیمنه، ذلت تاریخی | تحقق تمدن نوین اسلامی، پیشرفت علمی، عزت و حاکمیت حق |
راهکارهای جامع و عملیاتی جهت تحقق وحدت تمدنساز
برای گذار از وضعیت کنونی به افقهای روشن ترسیمشده در پیام، اجرای راهبردهای ذیل در سه لایه نخبگانی، دولتی و عمومی ضروری است:| هندسه راهکارهای عملیاتی | ||
| لایه نخبگانی و مذهبی | لایه دیپلماتیک و دولتی | لایه عمومی و اجتماعی |
| تأسیس مجمع فقاهت مقارن | ایجاد پیمان پولی دوجانبه | گردشگری حلال و دانشگاهی |
| منشور اخلاق رسانهای | پیمان دفاعی کشورهای اسلامی | تولید محتوای رسانهای مشترک |
| نهضت ترجمه و تقریب فکری جهان اسلام | تشکیل صندوق توسعه علم و فناوری | شبکهسازی جوانان |
۱. سطح نخبگانی، علمی و حوزوی
* تدوین «منشور اخلاق رسانهای و تریبونهای دینی»: توافق بر سر جرمانگاری اهانت به مقدسات سایر مذاهب و ممنوعیت خطبهها و سخنرانیهای تفرقهانگیز؛
* راهاندازی نهضت ترجمه آثار متقابل: ترجمه و نشر متون فاخر کلامی، تفسیری و تاریخی مذاهب با حواشی توضیحی و عالمانه جهت رفع سوءتفاهمهای انباشتهشده تاریخی.
۲. سطح حاکمیتی، سیاسی و اقتصادی
* پیمان عدم تعرض و سازوکار حل اختلاف دروناسلامی: ایجاد داوریهای مستقل منطقهای برای جلوگیری از تبدیل اختلافات مرزی و سیاسی به جنگهای نظامی؛* تأسیس «بانک توسعه اسلامی نوین» و ارز مشترک دیجیتال: فراهمسازی زیرساختهای مالی مبتنی بر سبد داراییهای واقعی جهت حذف سلطه دلار و مصونیت در برابر تحریمهای غرب؛
* پیمان امنیت و دفاع مشترک منطقهای: برگزاری رزمایشهای مشترک نظامی میان کشورهای اسلامی و تبادل اطلاعات امنیتی در مبارزه با تروریسم تکفیری و خرابکاریهای صهیونیستی.
۳. سطح عمومی، فرهنگی و اجتماعی
* تقویت دیپلماسی عمومی و گردشگری زیارتی-تمدنی: تسهیل روادید برای نخبگان، دانشجویان و تجار مسلمان، و گسترش پیوندهای خواهرخواندگی میان شهرهای بزرگ جهان اسلام؛* تولید آثار هنری و سینمایی مشترک: ساخت فیلمها و سریالهای تاریخی پیرامون چهرههای درخشان و مورد اتفاق جهان اسلام (نظیر سیره نبی مکرم اسلام، صحابه مخلص، و دانشمندان مشترک)؛
* شبکهسازی جوانان و فعالان سایبری امت اسلام: ایجاد بسترهای رسانهای مشترک در فضای مجازی برای مقابله هوشمندانه با پروژههای اسلامهراسی و تفرقهافکنی اتاقهای جنگ شناختی غرب.
نتیجهگیری:
پیام تبیینی و راهبردی صادرشده رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای (مدظله العالی) به مناسبت میلاد پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و امام جعفر صادق (علیه السلام)، در واقع «منشور بیداری، مقاومت و تمدنسازی» در آستانه تحولات عظیم جهانی است. این پیام با صراحت نشان میدهد که وحدت اسلامی یک تاکتیک کوتاهمدت یا نمایش سیاسی نیست، بلکه یک فریضه قطعی قرآنی و سنگ بنای احیای شوکت تمدنی اسلام است.دستیابی به افقهای تمدن نوین اسلامی در گرو اجرای دقیق قاعده قرآنی «أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» و حرکت گام به گام از «نفی تنازع» به سوی «دفاع مشترک» و در نهایت «همافزایی علمی، اقتصادی و امنیتی» است. ملل و دول اسلامی با تکیه بر این منظومه منسجم، میتوانند دست تطاول استکبار را قطع کرده و به جایگاه شایسته خود در قلههای مجد و عزت بشری دست یابند.
| منظومه وحدت تمدنساز | ||
| رکن اول: مبانی معرفتی | رکن دوم: مرزبندی هویتی | رکن سوم: امتداد عینی |
| محوریت نقاط مشترک | اشداء علی الکفار | دفاع مشترک و بازدارندگی |
| حاکمیت منطق و استدلال | رحماء بینهم | همافزایی علمی و اقتصادی |
| عبور از تعصبات فرعی | شناخت دشمن واقعی | پیریزی تمدن نوین اسلامی |
سخن پایانی:
خورشید تابان مدینةالنبی بار دیگر از پس قرنها غربت، بر فراز آفاق تشنه عدالت و معنویت میدرخشد. امت اسلام، ایستاده بر لبه پرتگاه تردید و در آستانه فتحی بزرگ، تنها با گره زدن دستهای برادری در یکدیگر و برافراشتن پرچم عزت نبوی میتواند طومار طاغوتهای زمان را درهم پیچد. روز وصال امت به تمدن سراسر نور اسلامی دور نیست؛ مشروط بر آن که ندای حبلالله را به جان بشنویم و در برابر طوفان کفر، کوهی استوار و در میان خود، بحری از الفت و مهر باشیم.
نویسنده: سیدامیرحسین موسوی تبار
منبع: تحریریه راسخون
© استفاده از این مطلب، فقط با ذکر منبع بلامانع است.
